Zonnestroom uit IJlst.
Ook als de zon weg is.

IJlst telt 1.383 woningen en 1.345 huishoudens, met 3.020 inwoners. 70 procent van de woningen is een koopwoning (Friesland: 62 procent).

Rijwoningen bepalen het beeld: 52 procent van de woningen is een tussen- of hoekwoning, 23 procent staat vrij. Bij een rijwoning past in onze praktijk meestal een compacte batterij van 6 tot 10 kWh, die op een 1-fase-aansluiting geplaatst kan worden.

Er is nauwelijks recente nieuwbouw (1 procent van de woningen is jonger dan tien jaar), dus de meeste huizen hebben een bestaande meterkast waar tijdens de schouw naar de aansluiting en de groepenkast wordt gekeken. De gemiddelde WOZ-waarde ligt op € 318.000, 6 procent hoger dan het gemiddelde van de gemeente.

Het verschil tussen woningtypen is groot: een tussenwoning in IJlst neemt gemiddeld 2.030 kWh af, een vrijstaande woning 3.540 kWh, 74 procent meer. Daarom rekenen wij per woningtype door welk pakket past; de tabel hieronder geeft die uitkomst voor IJlst.

Wij hebben het adviesmodel van onze eigen batterijcheck losgelaten op het gemiddelde huishouden van IJlst: 2 personen, 2.560 kWh afname per jaar en zonnepanelen die 1.080 kWh terugleveren, verwarming op gas, geen elektrische auto.

Uitkomst: een KNW6 (5,8 kWh bruikbaar) met een dynamisch contract, goed voor een besparing van ongeveer € 408 in het eerste jaar en gemiddeld € 491 per jaar over de looptijd. Na teruggave van de btw kost die batterij € 5.781; daarmee komt de terugverdientijd uit op ongeveer 11,8 jaar.

Dat is een rekensom voor het gemiddelde, niet voor jullie huis. Een elektrische auto, een warmtepomp, meer of minder panelen of een 3-fase-aansluiting veranderen de uitkomst; daarom is de echte berekening persoonlijk, gratis en in twee minuten klaar.

Een woning in IJlst nam in 2024 gemiddeld 2.560 kWh stroom van het net af. Dat is vrijwel gelijk aan het gemiddelde van de gemeente Súdwest-Fryslân (2.500 kWh) en vrijwel gelijk aan het gemiddelde van Friesland (2.504 kWh).

Tegelijk ging er per woning gemiddeld 1.080 kWh de andere kant op: zonnestroom die niet op het moment van opwekken gebruikt werd en aan het net is teruggeleverd. Dat is ruim een derde van wat IJlst afneemt. Ter vergelijking: in Friesland is dat gemiddeld 1.110 kWh per woning.

Dat aandeel is fors genoeg om na 2027 het verschil te maken. Nu wordt die 1.080 kWh nog gesaldeerd; straks brengt teruglevering veel minder op dan wat een huishouden 's avonds betaalt voor stroom die het overdag zelf opwekte. Een thuisbatterij vangt dat overschot op en gebruikt het 's avonds, waardoor een groot deel van die teruglevering uit de rekening verdwijnt.

Van de woningen in IJlst heeft 42 procent zonnepanelen, 4 procentpunt minder dan het gemiddelde van Friesland (46 procent). In 2022 telde het CBS hier 444 installaties met samen 1.788 kWp, gemiddeld 4,0 kWp per dak, omgerekend ongeveer 10 panelen van 400 wattpiek.

De zonnestroom in IJlst is jong: in 2018 stonden er 166 installaties, in 2022 444, ruim een verdubbeling in 4 jaar. Tussen 2018 en 2020 kwam er 81 procent bij, tussen 2020 en 2022 nog eens 48 procent. Elk van die daken levert op zonnige middagen stroom terug die na 2027 het meest waard is als hij wordt opgeslagen voor de avond.

Binnen de gemeente Súdwest-Fryslân staat het dorp gedeeld op plek 37 van 45 in aandeel daken met zonnepanelen en op plek 78 van 83 in teruglevering per woning.

Het gemiddelde aardgasverbruik in IJlst is 950 kubieke meter per woning per jaar, 4 procent hoger dan het gemiddelde van Friesland. In 2020 was dat nog 1.340 kubieke meter: 29 procent minder gas per woning in vier jaar. De stroomafname per woning daalde sinds 2020 van 2.670 kWh naar 2.560 kWh (4 procent). 8 procent van de woningen wordt hoofdzakelijk elektrisch verwarmd en 3 procent is helemaal aardgasvrij. Elke woning die van het gas af gaat, verschuift verbruik naar stroom, en juist dat winterverbruik is met een batterij op een dynamisch contract goedkoper in te kopen.

Huishoudens in IJlst hebben gemiddeld 1,2 auto's (Friesland: 1,2). In een dorp gebeurt laden vrijwel altijd thuis, en dan telt het verschil tussen laden op eigen zonnestroom of goedkope nachtstroom en laden op het avondtarief.

Liander is in IJlst de netbeheerder, zoals in vrijwel heel Friesland. Een batterij die de middagpiek van de zonnepanelen thuis houdt, zet minder stroom tegelijk op dat net. Het CBS rekent IJlst tot een landelijke omgeving.

Vergeleken met de omliggende dorpen Oosthem, Jutrijp, Folsgare, Abbega levert IJlst per woning het minst terug (1.080 kWh tegenover 1.860 kWh in Jutrijp), en het aandeel daken met zonnepanelen is hier het laagst.

De richting in IJlst is duidelijk: 167 procent meer zonnestroominstallaties tussen 2018 en 2022 en 29 procent minder gas per woning sinds 2020. Meer eigen opwek en minder gas betekent dat een steeds groter deel van de energierekening uit stroom bestaat, en dat is precies het deel dat een thuisbatterij stuurt.