87% koop in Gaast, 65% in de gemeente.
Eigen dak, eigen stroom.

Gaast is een klein dorp: 98 woningen, 95 huishoudens en 195 inwoners, gemiddeld 2,1 per huishouden. 87 procent van de woningen is een koopwoning, tegenover 62 procent gemiddeld in Friesland en 65 procent in de gemeente Súdwest-Fryslân.

De woningvoorraad is typisch dorps: 71 procent van de woningen staat vrij, nog eens 15 procent is twee-onder-een-kap. Bij een vrijstaand huis hoort een groter dak, een hoger verbruik en vaak een 3-fase-aansluiting; een grotere batterij verdient zich daar het snelst terug.

Maar 1 procent van de woningen is jonger dan tien jaar; vrijwel elke installatie begint hier dus met een schouw van de bestaande meterkast, de aansluiting en de groepenkast. Een huis is hier gemiddeld € 340.000 waard (WOZ), 17 procent hoger dan het gemiddelde van Friesland.

Een hoekwoning in Gaast neemt met 3.100 kWh per jaar 108 procent meer af dan een tussenwoning (1.490 kWh). Zo'n verschil vraagt om een pakket per woningtype; de tabel hieronder geeft die uitkomst.

87 procent koopwoningen tegenover 65 procent in de gemeente: in Gaast kunnen meer huishoudens dan elders in Súdwest-Fryslân zelf kiezen voor panelen en een batterij. De cijfers laten zien wat dat oplevert: 1.191 kWh teruglevering per woning op 2.846 kWh afname. Een batterij houdt dat middagoverschot thuis voor de avond, en blijft van jullie zolang het huis dat is.

Rijwoningen zijn hier de uitzondering: 14 procent tegenover 39 procent in de gemeente Súdwest-Fryslân. De ruimere huizen hebben meer dak en meer verbruik, en dus ruimte voor een groter pakket.

Het aantal zonnestroominstallaties in Gaast is tussen 2018 en 2022 minstens verdubbeld: van 11 naar 25, 127 procent meer. Het gasverbruik per woning daalde sinds 2020 met 29 procent, van 1.604 naar 1.135 kubieke meter. Meer eigen opwek en minder gas betekent dat een steeds groter deel van de energierekening uit stroom bestaat, en dat is precies het deel dat een thuisbatterij stuurt.

Het gemiddelde aardgasverbruik in Gaast is 1.135 kubieke meter per woning per jaar, 25 procent hoger dan het gemiddelde van Friesland. In 2020 was dat nog 1.604 kubieke meter: 29 procent minder gas per woning in vier jaar.

Met 1,5 auto's per huishouden staan er in Gaast meer auto's voor de deur dan gemiddeld in Friesland (1,2). Laden gebeurt in een dorp vrijwel altijd aan huis; met een batterij is dat op eigen zonnestroom of goedkope nachtstroom in plaats van op het avondtarief.

Het net in Gaast is van Liander, net als bijna overal in Friesland; hoe meer middagstroom thuis in de batterij blijft, hoe minder er tegelijk dat net op gaat. Volgens de indeling van het CBS is Gaast een landelijke omgeving.

In Gaast gaat per woning het minst terug van de dorpen in de buurt (Piaam, Ferwoude, Idsegahuizum, Allingawier, Parrega): 1.191 kWh, terwijl Allingawier op 2.970 kWh zit.

Voor een dorp van 98 woningen rekenen wij met het gemiddelde huishouden van Gaast: 2 personen, 2.846 kWh afname per jaar en zonnepanelen die 1.191 kWh terugleveren, verwarming op gas, geen elektrische auto.

Het model komt uit op een KNW6 (5,8 kWh bruikbaar) op een dynamisch contract. De besparing: ongeveer € 448 in het eerste jaar, gemiddeld € 540 per jaar over de looptijd; bij een prijs van € 5.781 na btw-teruggave is de terugverdientijd ongeveer 10,7 jaar.

Het gemiddelde is niet jullie huis. Bij 1,5 auto's per huishouden is de grote vraag of er een elektrische auto komt: 2.000 tot 3.000 kWh per jaar extra, en dan wordt een grotere batterij met slim laden interessant. De persoonlijke berekening is gratis en in twee minuten klaar.

De stroomafname per woning in Gaast daalde sinds 2020 van 3.006 kWh naar 2.846 kWh in 2024, 5 procent minder; daarmee zit het dorp 14 procent hoger dan het gemiddelde van de gemeente Súdwest-Fryslân (2.500 kWh).

Tegenover die afname staat 1.191 kWh teruglevering per woning, ruim een derde van het verbruik (Friesland: 1.110 kWh). Na 2027 telt dat aandeel: teruglevering brengt dan weinig op, terwijl de avondstroom het volle tarief kost. Een thuisbatterij bewaart dat overschot voor de avond en haalt zo een groot deel van die 1.191 kWh uit de rekening van Gaast.

Binnen de gemeente Súdwest-Fryslân staat het dorp op plek 71 van 83 in teruglevering per woning.