Zonnestroom uit Gaast.
Ook als de zon weg is.

Gaast telt 98 woningen en 95 huishoudens, met 195 inwoners. 87 procent van de woningen is een koopwoning (Friesland: 62 procent).

De woningvoorraad is typisch dorps: 71 procent van de woningen staat vrij, nog eens 15 procent is twee-onder-een-kap. Vrijstaande woningen hebben in onze praktijk doorgaans een groter dak, een hoger verbruik en vaker een 3-fase-aansluiting, en dat zijn de huizen waar een grotere batterij zichzelf het snelst terugverdient.

Er is nauwelijks recente nieuwbouw (1 procent van de woningen is jonger dan tien jaar), dus de meeste huizen hebben een bestaande meterkast waar tijdens de schouw naar de aansluiting en de groepenkast wordt gekeken. De gemiddelde WOZ-waarde ligt op € 340.000, 13 procent hoger dan het gemiddelde van de gemeente.

Het verschil tussen woningtypen is groot: een tussenwoning in Gaast neemt gemiddeld 1.490 kWh af, een hoekwoning 3.100 kWh, 108 procent meer. Daarom rekenen wij per woningtype door welk pakket past; de tabel hieronder geeft die uitkomst voor Gaast.

Een woning in Gaast nam in 2024 gemiddeld 2.846 kWh stroom van het net af. Dat is 14 procent hoger dan het gemiddelde van de gemeente Súdwest-Fryslân (2.500 kWh) en 14 procent hoger dan het gemiddelde van Friesland (2.504 kWh).

Tegelijk ging er per woning gemiddeld 1.191 kWh de andere kant op: zonnestroom die niet op het moment van opwekken gebruikt werd en aan het net is teruggeleverd. Dat is ruim een derde van wat Gaast afneemt. Ter vergelijking: in Friesland is dat gemiddeld 1.110 kWh per woning.

Dat aandeel is fors genoeg om na 2027 het verschil te maken. Nu wordt die 1.191 kWh nog gesaldeerd; straks brengt teruglevering veel minder op dan wat een huishouden 's avonds betaalt voor stroom die het overdag zelf opwekte. Een thuisbatterij vangt dat overschot op en gebruikt het 's avonds, waardoor een groot deel van die teruglevering uit de rekening verdwijnt.

Wij hebben het adviesmodel van onze eigen batterijcheck losgelaten op het gemiddelde huishouden van Gaast: 2 personen, 2.846 kWh afname per jaar en zonnepanelen die 1.191 kWh terugleveren, verwarming op gas, geen elektrische auto.

Uitkomst: een KNW6 (5,8 kWh bruikbaar) met een dynamisch contract, goed voor een besparing van ongeveer € 448 in het eerste jaar en gemiddeld € 540 per jaar over de looptijd. Na teruggave van de btw kost die batterij € 5.781; daarmee komt de terugverdientijd uit op ongeveer 10,7 jaar.

Dat is een rekensom voor het gemiddelde, niet voor jullie huis. Een elektrische auto, een warmtepomp, meer of minder panelen of een 3-fase-aansluiting veranderen de uitkomst; daarom is de echte berekening persoonlijk, gratis en in twee minuten klaar.

Het gemiddelde aardgasverbruik in Gaast is 1.135 kubieke meter per woning per jaar, 25 procent hoger dan het gemiddelde van Friesland. In 2020 was dat nog 1.604 kubieke meter: 29 procent minder gas per woning in vier jaar. De stroomafname per woning daalde sinds 2020 van 3.006 kWh naar 2.846 kWh (5 procent).

Huishoudens in Gaast hebben gemiddeld 1,5 auto's (Friesland: 1,2). In een dorp gebeurt laden vrijwel altijd thuis, en dan telt het verschil tussen laden op eigen zonnestroom of goedkope nachtstroom en laden op het avondtarief.

Liander is in Gaast de netbeheerder, zoals in vrijwel heel Friesland. Een batterij die de middagpiek van de zonnepanelen thuis houdt, zet minder stroom tegelijk op dat net. Het CBS rekent Gaast tot een landelijke omgeving.

De richting in Gaast is duidelijk: 127 procent meer zonnestroominstallaties tussen 2018 en 2022 en 29 procent minder gas per woning sinds 2020. Meer eigen opwek en minder gas betekent dat een steeds groter deel van de energierekening uit stroom bestaat, en dat is precies het deel dat een thuisbatterij stuurt.

Vergeleken met de omliggende dorpen Piaam, Ferwoude, Idsegahuizum, Allingawier, Parrega levert Gaast per woning het minst terug (1.191 kWh tegenover 2.970 kWh in Allingawier).