Zonnestroom uit Franeker.
Ook als de zon weg is.

Franeker telt 6.321 woningen en 6.045 huishoudens, met 13.050 inwoners. 62 procent van de woningen is een koopwoning (Friesland: 62 procent).

Rijwoningen bepalen het beeld: 47 procent van de woningen is een tussen- of hoekwoning, 15 procent staat vrij. Bij een rijwoning past in onze praktijk meestal een compacte batterij van 6 tot 10 kWh, die op een 1-fase-aansluiting geplaatst kan worden.

4 procent van de woningen is jonger dan tien jaar. De gemiddelde WOZ-waarde ligt op € 243.000, 5 procent lager dan het gemiddelde van de gemeente.

Het verschil tussen woningtypen is groot: een appartement in Franeker neemt gemiddeld 1.670 kWh af, een vrijstaande woning 3.620 kWh, 117 procent meer. Daarom rekenen wij per woningtype door welk pakket past; de tabel hieronder geeft die uitkomst voor Franeker.

Wij hebben het adviesmodel van onze eigen batterijcheck losgelaten op het gemiddelde huishouden van Franeker: 2 personen, 2.380 kWh afname per jaar en zonnepanelen die 1.030 kWh terugleveren, verwarming op gas, geen elektrische auto.

Uitkomst: een KNW6 (5,8 kWh bruikbaar) met een dynamisch contract, goed voor een besparing van ongeveer € 384 in het eerste jaar en gemiddeld € 462 per jaar over de looptijd. Na teruggave van de btw kost die batterij € 5.781; daarmee komt de terugverdientijd uit op ongeveer 12,5 jaar.

Dat is een rekensom voor het gemiddelde, niet voor jullie huis. Een elektrische auto, een warmtepomp, meer of minder panelen of een 3-fase-aansluiting veranderen de uitkomst; daarom is de echte berekening persoonlijk, gratis en in twee minuten klaar.

Een woning in Franeker nam in 2024 gemiddeld 2.380 kWh stroom van het net af. Dat is 9 procent lager dan het gemiddelde van de gemeente Waadhoeke (2.610 kWh) en 5 procent lager dan het gemiddelde van Friesland (2.504 kWh).

Tegelijk ging er per woning gemiddeld 1.030 kWh de andere kant op: zonnestroom die niet op het moment van opwekken gebruikt werd en aan het net is teruggeleverd. Dat is ruim een derde van wat Franeker afneemt. Ter vergelijking: in Friesland is dat gemiddeld 1.110 kWh per woning.

Dat aandeel is fors genoeg om na 2027 het verschil te maken. Nu wordt die 1.030 kWh nog gesaldeerd; straks brengt teruglevering veel minder op dan wat een huishouden 's avonds betaalt voor stroom die het overdag zelf opwekte. Een thuisbatterij vangt dat overschot op en gebruikt het 's avonds, waardoor een groot deel van die teruglevering uit de rekening verdwijnt.

Van de woningen in Franeker heeft 42 procent zonnepanelen, 4 procentpunt minder dan het gemiddelde van Friesland (46 procent). In 2022 telde het CBS hier 1.916 installaties met samen 7.072 kWp, gemiddeld 3,7 kWp per dak, omgerekend ongeveer 9 panelen van 400 wattpiek.

Het gaat hard: van 1.102 installaties in 2020 naar 1.916 in 2022, een groei van 74 procent. Elk van die daken levert op zonnige middagen stroom terug die na 2027 het meest waard is als hij wordt opgeslagen voor de avond.

Binnen de gemeente Waadhoeke staat de plaats gedeeld op plek 28 van 30 in aandeel daken met zonnepanelen en gedeeld op plek 40 van 41 in teruglevering per woning.

Het gemiddelde aardgasverbruik in Franeker is 900 kubieke meter per woning per jaar, vrijwel gelijk aan het gemiddelde van Friesland. In 2020 was dat nog 1.250 kubieke meter: 28 procent minder gas per woning in vier jaar. De stroomafname per woning daalde sinds 2020 van 2.520 kWh naar 2.380 kWh (6 procent). 10 procent van de woningen wordt hoofdzakelijk elektrisch verwarmd en 4 procent is helemaal aardgasvrij. Elke woning die van het gas af gaat, verschuift verbruik naar stroom, en juist dat winterverbruik is met een batterij op een dynamisch contract goedkoper in te kopen.

Huishoudens in Franeker hebben gemiddeld 1,1 auto's (Friesland: 1,2).

Liander is in Franeker de netbeheerder, zoals in vrijwel heel Friesland. Een batterij die de middagpiek van de zonnepanelen thuis houdt, zet minder stroom tegelijk op dat net. Het CBS rekent Franeker tot een matig stedelijke omgeving.

Vergeleken met de omliggende dorpen Schalsum, Hitzum, Dongjum, Herbaijum, Boer levert Franeker per woning het minst terug (1.030 kWh tegenover 1.750 kWh in Hitzum), en het aandeel daken met zonnepanelen is hier het laagst.

De richting in Franeker is duidelijk: 74 procent meer zonnestroominstallaties tussen 2020 en 2022 en 28 procent minder gas per woning sinds 2020. Meer eigen opwek en minder gas betekent dat een steeds groter deel van de energierekening uit stroom bestaat, en dat is precies het deel dat een thuisbatterij stuurt.