73% vrijstaand, 4% rijtjeshuizen in Wons.
Ruimte voor een grotere batterij.

Wons is een klein dorp: 118 woningen, 120 huishoudens en 285 inwoners, gemiddeld 2,4 per huishouden. Van die woningen is 92 procent een koopwoning; in de gemeente Súdwest-Fryslân is dat 65 procent, in Friesland 62 procent.

De woningvoorraad is typisch dorps: 73 procent van de woningen staat vrij, nog eens 20 procent is twee-onder-een-kap. Bij een vrijstaand huis hoort een groter dak, een hoger verbruik en vaak een 3-fase-aansluiting; een grotere batterij verdient zich daar het snelst terug.

Maar 2 procent van de woningen is jonger dan tien jaar; vrijwel elke installatie begint hier dus met een schouw van de bestaande meterkast, de aansluiting en de groepenkast. Een huis is hier gemiddeld € 332.000 waard (WOZ), 14 procent hoger dan het gemiddelde van Friesland.

Tussen een twee-onder-een-kapwoning (3.070 kWh) en een vrijstaande woning (3.970 kWh) zit in Wons een beperkt verschil; per type staat de uitkomst van onze berekening in de tabel.

Aan aardgas verbruikt een woning in Wons 1.090 kubieke meter per jaar, 18 procent hoger dan het gemiddelde van de gemeente Súdwest-Fryslân (920). In 2020 was dat nog 1.700 kubieke meter: 36 procent minder gas per woning in vier jaar. 22 procent van de woningen wordt hoofdzakelijk elektrisch verwarmd en 8 procent is helemaal aardgasvrij; in Friesland is 10 procent elektrisch verwarmd. Die huizen verbruiken de meeste stroom in de winter, en dan loont een grotere batterij die op een dynamisch contract goedkoop laadt.

Met 1,5 auto's per huishouden staan er in Wons meer auto's voor de deur dan gemiddeld in Friesland (1,2). Laden gebeurt in een dorp vrijwel altijd aan huis; met een batterij is dat op eigen zonnestroom of goedkope nachtstroom in plaats van op het avondtarief.

Het net in Wons is van Liander, net als bijna overal in Friesland; hoe meer middagstroom thuis in de batterij blijft, hoe minder er tegelijk dat net op gaat. Volgens de indeling van het CBS is Wons een landelijke omgeving.

Met 73 procent vrijstaande woningen en 4 procent rijwoningen heeft het gemiddelde huis in Wons een dak dat op een zonnige middag meer oplevert dan een 6 kWh-batterij kan bergen; de afname ligt op 3.720 kWh per jaar. Hier past een pakket van 10 kWh of meer, bij een 3-fase-aansluiting als 3-fase-batterij, zodat het hele middagoverschot de avond haalt.

Daarnaast wordt 22 procent van de woningen in Wons hoofdzakelijk elektrisch verwarmd (Friesland: 10 procent). Die huizen verbruiken de meeste stroom op koude avonden, en juist dat verbruik is met een batterij op een dynamisch contract goedkoper in te kopen.

Tussen 2018 en 2022 kwamen er in Wons 95 procent zonnestroominstallaties bij, van 21 naar 41. Het gasverbruik per woning daalde sinds 2020 met 36 procent, van 1.700 naar 1.090 kubieke meter. Meer eigen opwek en minder gas betekent dat een steeds groter deel van de energierekening uit stroom bestaat, en dat is precies het deel dat een thuisbatterij stuurt.

Voor een dorp van 118 woningen rekenen wij met het gemiddelde huishouden van Wons: 2 personen, 3.720 kWh afname per jaar en zonnepanelen die 2.350 kWh terugleveren, verwarming op gas, geen elektrische auto.

Uitkomst: een KNW10 (8,8 kWh bruikbaar) met een dynamisch contract, goed voor een besparing van ongeveer € 698 in het eerste jaar en gemiddeld € 827 per jaar over de looptijd. Na teruggave van de btw kost die batterij € 7.021; daarmee komt de terugverdientijd uit op ongeveer 8,5 jaar.

Dat is een rekensom voor het gemiddelde, niet voor jullie huis. Met 1,5 auto's per huishouden telt hier vooral of er een elektrische auto bij komt: die voegt 2.000 tot 3.000 kWh per jaar toe en maakt een grotere batterij met slim laden interessanter. De echte berekening is persoonlijk, gratis en in twee minuten klaar.

De stroomafname per woning in Wons steeg sinds 2020 van 3.430 kWh naar 3.720 kWh in 2024, 8 procent meer; daarmee zit het dorp 49 procent hoger dan het gemiddelde van Friesland (2.504 kWh).

Daar staat 2.350 kWh teruglevering per woning tegenover, bijna twee derde van de afname (Friesland: 1.110 kWh). Voor Wons is dat de kern van het verhaal: zolang salderen bestaat, wordt die 2.350 kWh nog verrekend met het verbruik. Vanaf 2027 niet meer, dan brengt teruggeleverde stroom veel minder op dan de stroom die 's avonds wordt teruggekocht kost. Een thuisbatterij die de middagpiek opslaat voor de avond maakt van precies die stroom eigen verbruik.

Het gaat hard: van 21 installaties in 2018 naar 41 in 2022, een groei van 95 procent. Tussen 2018 en 2020 kwam er 29 procent bij, tussen 2020 en 2022 nog eens 52 procent. Elk van die daken levert op zonnige middagen stroom terug die na 2027 het meest waard is als hij wordt opgeslagen voor de avond.

Zonnepanelen liggen in Wons op 53 procent van de daken; in de gemeente Súdwest-Fryslân als geheel is dat 45 procent, dus 8 procentpunt minder dan hier, en in Friesland 46 procent. In 2022 telde het CBS hier 41 installaties met samen 161 kWp, gemiddeld 3,9 kWp per dak, omgerekend ongeveer 10 panelen van 400 wattpiek.

Binnen de gemeente Súdwest-Fryslân staat het dorp gedeeld op plek 14 van 45 in aandeel daken met zonnepanelen en op plek 17 van 83 in teruglevering per woning.

Van Wons en de omliggende dorpen Cornwerd, Schraard, Zurich, Pingjum, Longerhouw levert Wons per woning het meest terug: 2.350 kWh, tegen 1.420 kWh in Cornwerd en 726 kWh in Zurich. In aandeel daken met zonnepanelen staat Wons bovenaan in de buurt: 53 procent, tegenover 37 procent in Pingjum.