53% vrijstaand, 10% rijtjeshuizen in Gaastmeer.
Ruimte voor een grotere batterij.

Gaastmeer is een klein dorp: 146 woningen, 125 huishoudens en 275 inwoners, gemiddeld 2,2 per huishouden. 81 procent van de woningen is een koopwoning, tegenover 62 procent gemiddeld in Friesland en 65 procent in de gemeente Súdwest-Fryslân.

De woningvoorraad is typisch dorps: 53 procent van de woningen staat vrij, nog eens 25 procent is twee-onder-een-kap. Vrijstaande woningen hebben in onze praktijk doorgaans een groter dak, een hoger verbruik en vaker een 3-fase-aansluiting, en dat zijn de huizen waar een grotere batterij zichzelf het snelst terugverdient.

6 procent van de woningen is jonger dan tien jaar. Een huis is hier gemiddeld € 337.000 waard (WOZ), 16 procent hoger dan het gemiddelde van Friesland.

Het verschil tussen woningtypen is groot: een hoekwoning in Gaastmeer neemt gemiddeld 1.860 kWh af, een vrijstaande woning 3.096 kWh, 66 procent meer. Daarom rekenen wij per woningtype door welk pakket past; de tabel hieronder geeft die uitkomst voor Gaastmeer.

Met 53 procent vrijstaande woningen en 10 procent rijwoningen heeft het gemiddelde huis in Gaastmeer een dak dat op een zonnige middag meer oplevert dan een 6 kWh-batterij kan bergen; de afname ligt op 2.656 kWh per jaar. Hier past een pakket van 10 kWh of meer, bij een 3-fase-aansluiting als 3-fase-batterij, zodat het hele middagoverschot de avond haalt.

81 procent van de woningen is een koopwoning (Friesland: 62 procent), en eigenaren beslissen zelf over dak, meterkast en batterij.

Het aantal zonnestroominstallaties in Gaastmeer is tussen 2018 en 2022 minstens verdrievoudigd: van 12 naar 39, 225 procent meer. Het gasverbruik per woning daalde sinds 2020 met 36 procent, van 1.435 naar 913 kubieke meter. Meer eigen opwek en minder gas betekent dat een steeds groter deel van de energierekening uit stroom bestaat, en dat is precies het deel dat een thuisbatterij stuurt.

Met 1.590 kWh teruglevering per woning zit Gaastmeer tussen de buurdorpen in: Idzega levert het meest terug (3.310 kWh), Oudega het minst (1.451 kWh). In aandeel daken met zonnepanelen staat Gaastmeer bovenaan in de buurt: 56 procent, tegenover 42 procent in Oudega.

Aan aardgas verbruikt een woning in Gaastmeer 913 kubieke meter per jaar, vrijwel gelijk aan het gemiddelde van de gemeente Súdwest-Fryslân (920). In 2020 was dat nog 1.435 kubieke meter: 36 procent minder gas per woning in vier jaar. 10 procent van de woningen wordt hoofdzakelijk elektrisch verwarmd en 6 procent is helemaal aardgasvrij. Elk huis dat overstapt, verplaatst zijn verbruik naar de stroommeter; dat winterverbruik koopt een batterij op een dynamisch contract goedkoper in.

Met 1,3 auto's per huishouden staan er in Gaastmeer meer auto's voor de deur dan gemiddeld in Friesland (1,2). Laden gebeurt in een dorp vrijwel altijd aan huis; met een batterij is dat op eigen zonnestroom of goedkope nachtstroom in plaats van op het avondtarief.

Het net in Gaastmeer is van Liander, net als bijna overal in Friesland; hoe meer middagstroom thuis in de batterij blijft, hoe minder er tegelijk dat net op gaat. Volgens de indeling van het CBS is Gaastmeer een landelijke omgeving.

De stroomafname per woning in Gaastmeer daalde sinds 2020 van 2.849 kWh naar 2.656 kWh in 2024, 7 procent minder; daarmee zit het dorp 6 procent hoger dan het gemiddelde van Friesland (2.504 kWh).

Van die afname gaat ruim de helft weer terug: 1.590 kWh per woning per jaar (Friesland: 1.110 kWh). Nu wordt die 1.590 kWh nog gesaldeerd; na 2027 is het overschot dat 's middags het net op gaat een fractie waard van de stroom die 's avonds terugkomt. In Gaastmeer zit de winst dus in opslaan: de middagpiek in de batterij, de avond uit de batterij.

De zonnestroom in Gaastmeer is jong: in 2018 stonden er 12 installaties, in 2022 39, bijna een verdrievoudiging in 4 jaar. Tussen 2018 en 2020 kwam er 108 procent bij, tussen 2020 en 2022 nog eens 56 procent. Elk van die daken levert op zonnige middagen stroom terug die na 2027 het meest waard is als hij wordt opgeslagen voor de avond.

Zonnepanelen liggen in Gaastmeer op 56 procent van de daken; in de gemeente Súdwest-Fryslân als geheel is dat 45 procent, dus 11 procentpunt minder dan hier, en in Friesland 46 procent. In 2022 telde het CBS hier 39 installaties met samen 173 kWp, gemiddeld 4,4 kWp per dak, omgerekend ongeveer 11 panelen van 400 wattpiek.

Binnen de gemeente Súdwest-Fryslân staat het dorp op plek 7 van 45 in aandeel daken met zonnepanelen en op plek 44 van 83 in teruglevering per woning.

Voor een dorp van 146 woningen rekenen wij met het gemiddelde huishouden van Gaastmeer: 2 personen, 2.656 kWh afname per jaar en zonnepanelen die 1.590 kWh terugleveren, verwarming op gas, geen elektrische auto.

Het model komt uit op een KNW6 (5,8 kWh bruikbaar) op een dynamisch contract. De besparing: ongeveer € 477 in het eerste jaar, gemiddeld € 566 per jaar over de looptijd; bij een prijs van € 5.781 na btw-teruggave is de terugverdientijd ongeveer 10,2 jaar.

Het gemiddelde is niet jullie huis. Bij 1,3 auto's per huishouden is de grote vraag of er een elektrische auto komt: 2.000 tot 3.000 kWh per jaar extra, en dan wordt een grotere batterij met slim laden interessant. De persoonlijke berekening is gratis en in twee minuten klaar.